Groene gedachten (3)

Hoe groen is de Bijbel?
Zo’n drie jaar geleden gaf het Nederlands Bijbelgenootshap de Groene Bijbel uit. Een Bijbel waarin sommige Bijbelteksten met groen gemarkeerd zijn: teksten waarin een oproep wordt gedaan om te zorgen voor de aarde, maar ook teksten waarin de natuur als beeldspraak wordt gebuikt. Bovendien staan er interessante achtergrondartikelen in (o.a. van Han Wilmink), en portretten van mensen die proberen handen en voeten te geven aan een duurzame levenshouding.

Toen de Groene Bijbel op de markt kwam, was er onmiddellijk gedoe over. Niet zozeer over de inhoud, maar meer over het papier waarop de bijbel was gedrukt. Dit bleek geen gerecycled papier (gemaakt van ingezamelde oude bijbels) te zijn, wat de uitgever wel had beloofd. Een reden voor het NBG om de Groene Bijbel vervolgens gratis uit te delen. En zo is deze bijbel vervolgens ook in mijn boekenkast beland.

Zou ik hem anders gekocht hebben? Eerlijk gezegd ben ik wat sceptisch over al die Bijbels met een modern randje, die tegenwoordig te krijgen zijn: er is al een jongerenbijbel, een vrouwen- en een mannenbijbel, een infographic-bijbel, enzovoort. Mooie manier om toch nog iets te verdienen aan een boek dat de meeste mensen wel in hun kast hebben staan, kun je zeggen.

En toch, nu de Groene Bijbel eenmaal in mijn kast staat en ik hem er af en toe uithaal, vind ik het zo gek nog niet. Zoals een nieuwe vertaling je ook weer fris naar een tekst laat kijken, zo scherpen de groene markeringen in deze bijbel je oog voor het gegeven dat er meer is dan de mens alleen - dat wij staan in het grotere geheel van Gods schepping.
Toch is het denk ik niet genoeg om met een groene markeerstift langs Bijbelteksten te gaan en die plaatsen op te zoeken waar de Bijbel iets zegt over de natuur. Zoals Trees van Montfoort in haar boek Groene Theologie terecht zegt: ‘De Bijbel gaat niet over de ecologische crisis van onze tijd. In de tijd waarin de Bijbel ontstond was de aarde aanmerkelijk dunner bevolkt dan nu. Natuur was overvloedig aanwezig en vaak bedreigend voor mensen. (…) De Bijbel kan geen oplossingen bieden voor een crisis die er nog niet was.’
We hoeven de Bijbel niet te laten buikspreken. Maar wel mogen we met de grote vragen van onze eigen tijd in het achterhoofd de Bijbel met hernieuwde aandacht lezen. Niet om er pasklare antwoorden te vinden, maar wel om op zoek te gaan naar een theologie, die niet alleen bevrijdend is voor mensen, maar voor de hele aarde. We zullen ook onze ‘oude’ manier van lezen kritisch onder de loep moeten nemen, waar die bijdraagt aan uitbuiting van de aarde door de mens eenzijdig uit te roepen tot heerser over de natuur.
Het komende seizoen gaan we in de Magnuskerk de Groene Bijbel aan elkaar doorgeven, vergezeld van een schriftje, waarin de lezer kan opschrijven wat hem of haar heeft aangesproken. Ik ben zeer benieuwd wat dat oplevert.

da. Gonny de Boer

Groene gedachten (2)

10 leef regeles pkn anloo zuidlarenHet boek “Groene theologie” van Trees van Montfoort gaf me een andere blik op de werkelijkheid. Het laat zien hoe in de laatste eeuwen het wereldbeeld bij uitstek mensgericht is geworden. Mede op basis van misbruik van de tekst uit Genesis 1:28 “breng haar (de aarde) onder je gezag; heers over de vissen van de zee, over de vogels van de hemel en over alle dieren die op de aarde rondkruipen”. President Trump zou vermoedelijk twitteren: “Humans first”. Onze God is niet alleen een God van mensen, maar ook van dieren, planten en heel de schepping. En het rentmeesterschap betekent zorg voor àlle wezens. Op 29 juli 2019 hadden we als mensheid echter ons “budget” (dat deel van de aarde dat we als mens mogen gebruiken) al geheel verbruikt. “Eigen soort eerst!”?

Groene theologie gaat echter niet alleen om natuur of (energie)verbruik ten bate van onze eigen soort. Het gaat ook om de effecten van patriarchaat en kolonisatie – we houden zelf ongemerkt sociale en ecologische ongelijkheid in stand. Zo beseffen wij vaak te weinig hoe ter wille van onze welvaart mensen elders in armoede moeten werken. Zij verliezen hun land aan grote bedrijven die hun aandeelhouders tevreden moeten houden.
Ter illustratie: Dieneke Grit vertelde in haar preek in de Magnuskerk een mooi chassidisch verhaal: “Een wijze rebbe had het heel druk met het bestuderen van de Thora en het bezoeken van weduwen en wezen. Hij delegeerde daarom veel aan zijn synagogeraad”. Die besloot een offerblok bij de ingang van de synagoge te plaatsen. Toen de rebbe dat merkte, ontstak hij in woede. “Hoe haal je het in je hoofd? Zo zien de mensen de arme zelf niet meer en worden niet tot mededogen bewogen. Zo kopen ze hun schuldgevoel af en zijn afgeleid van wat wezenlijk is. En leven opgeruimd verder. Weg ermee!”.
Bij groene theologie gaat het er vooral om te laten zien dat al het leven in zichzelf waardevol is en door God gewild.

In de klimaatdiscussies is deze “groene theologische” visie afwezig. Daar lijkt soms het enige “wezenlijke” het economisch belang te zijn. Minister Cora van Nieuwenhuizen wil “een list verzinnen” om vliegveld Lelystad te mogen gebruiken, minister Ollongren wil in het Groene Hart bouwen en ons land loopt achter met groene energieproductie om geen kiezers te verliezen. Maar vrijwel nergens lees je over: “we moeten minderen”. Omdat we alleen ons deel mogen verbruiken – onze voetafdruk moet kleiner worden. Omdat God de God van de héle schepping is.
Daar ligt de kracht van wat wij zelf uit geloof kunnen doen. In een repair-cafe, via de diaconie of via pastoraal werk. Of via persoonlijke aandacht voor circulair werken, wanneer we in de supermarkt staan. Of wanneer we op World Cleanup Day meehelpen zwerfvuil op te ruimen.
“Groene theologie” is een prachtig (studie)boek. Het is genomineerd als Theologisch Boek van het Jaar – op 27 oktober wordt bekend of Groene Theologie dat wordt.

Antheunis Janse

N.B. Bijdragen mogen maximaal 500 woorden en een plaatje bevatten.

Meer artikelen...

  • 1
  • 2

Inloggen

Login met uw gebruikersnaam en wachtwoord.
Nog geen account? Klik op registreer.

Copyright © 2019 PKN Anloo - Zuidlaren